Asset 1

Η Υπέρτατη Ομορφιά
29/09/2021 – 16/01/2022

Εισαγωγή

Μαρμάρινο άγαλμα Έρωτος που τεντώνει το τόξο. Θεωρείται ένα από τα αντίγραφα που βρίσκονται πλησιέστερα στο χάλκινο πρωτότυπο που δημιούργησε ο Λύσιππος το 335 π.Χ.

Μαρμάρινο άγαλμα Έρωτος που τεντώνει το τόξο. Θεωρείται ένα από τα αντίγραφα που βρίσκονται πλησιέστερα στο χάλκινο πρωτότυπο που δημιούργησε ο Λύσιππος το 335 π.Χ.

Κληροδότημα του καρδιναλίου Giovanni Grimani (1587).
1ος αι. μ.Χ. Βενετία, Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο 121.
© Museo Archeologico Nazionale di Venezia.

Οι πολλαπλές πτυχές της έννοιας του «Κάλλους» στην καθημερινή ζωή και τη φιλοσοφική σκέψη της αρχαίας Ελλάδας παρουσιάζονται στη μεγάλη, εμβληματική, αρχαιολογική έκθεση του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης με τίτλο «ΚΑΛΛΟΣ. Η Υπέρτατη Ομορφιά» που θα διαρκέσει έως τις 16 Ιανουαρίου 2022.

Το αρχαιοελληνικό κάλλος είναι ένα ιδεώδες που αναπτύχθηκε στην αρχαία ελληνική σκέψη, εκφράστηκε μέσα από τα ποιήματα των επικών (8ος αι. π.Χ.) και λυρικών (7ος – 6ος αι. π.Χ.) ποιητών αρχικά ως εξωτερική ομορφιά και αποκρυσταλλώθηκε σταδιακά μέσα από κείμενα φιλοσόφων από τον 6ο αι. π.Χ. και εξής, οι οποίοι αναφέρθηκαν σε αυτό ως συνδυασμό της φυσικής εμφάνισης και των αρετών της ψυχής. Σε αυτή τη διάσταση του κάλλους επικεντρώνεται και η έκθεση του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης, αναδεικνύοντας τη συμβολή της αρχαίας Ελλάδας στον καθορισμό της έννοιας της ομορφιάς έως και σήμερα.

Στην παρούσα έκθεση το κάλλος αποτυπώνεται μέσα από έναν τεράστιο πλούτο και  ποικιλία αρχαιοτήτων όπως αγάλματα, αγγεία, όστρακα κάτοπτρα, κοσμήματα, αρωματοδόχα ληκύθια, χρηστικά είδη καλλωπισμού (κρέμες, χρώματα κτλ), πήλινα, λίθινα, μετάλλινα έργα και τερακότες διαφόρων περιόδων, κυρίως αρχαϊκά, κλασικά και ελληνιστικά, ειδώλια, εργαλεία κόμμωσης, όπως σιδερένια ψαλίδια, χτενάκια κ.ά.

Τριακόσιες εμβληματικές αρχαιότητες παρουσιάζονται στη συντριπτική πλειονότητά τους για πρώτη φορά εκτός των μουσείων προέλευσής τους και συναντώνται στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης, για να αποδώσουν ολοκληρωμένα το ιδεώδες του Κάλλους.

Τα εκθέματα που επιλέχθηκαν χρονολογούνται κυρίως από τον 7ο έως και τον 1ο αι. π.Χ., δηλαδή από την Αρχαϊκή έως και την Ελληνιστική περίοδο και συμπληρώνονται  από ελάχιστα έργα των ρωμαϊκών χρόνων, σε περιπτώσεις όπου πρωτότυπα έργα των προηγούμενων περιόδων έχουν σωθεί μόνο σε αντίγραφα.

Στην εισαγωγή της έκθεσης, ξεχωριστές ενότητες εκθεμάτων δίνουν το στίγμα διαφόρων πτυχών της έννοιας του «κάλλους»: η Σφίγγα των Μυκηνών, ως προϊστορικό πρελούδιο στην έννοια του καλλωπισμού, η Αφροδίτη και ο Απόλλων, θεϊκά σύμβολα γυναικείου και ανδρικού κάλλους, η ποιήτρια Σαπφώ (7ος – 6ος αι. π.Χ.), από τους πρώτους υμνητές του κάλλους στην υπέρτατη έκφανσή του, η Πηνελόπη μπροστά στον αργαλειό της, αιώνιο σύμβολο ηθικού κάλλους, ο Ηρακλής και το Γήρας, η ακμή και η παρακμή του κάλλους, καθώς και η διάζευξη καλού και κακού, όμορφου και άσχημου.

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΕΚΘΕΣΗΣ
Καθηγητής Νικόλαος Χρ. Σταμπολίδης & Δρ. Ιωάννης Δ. Φάππας

Η έκθεση πραγματοποιείται σε συνεργασία με το Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού, με τη γενναιόδωρη υποστήριξη της L’Oréal.


ΘΕΜΑΤΙΚΑ VIDEOS ΕΝΟΤΗΤΩΝ

Καλλωπισμός | Κάλλος Θνητών & “καλοί” και “καλαί” στην αρχαιότητα | Αρπαγές Κάλλους & Συνευρέσεις | Ωραίοι Άωροι

Μαρμάρινη ορχούμενη Λάκαινα. Η νεαρή κοπέλα είναι ντυμένη με σχιστό λακωνικό πέπλο και απόπτυγμα στο πάνω μέρος του σώματός της. Στην κορυφή της κεφαλής υπάρχει μία οπή για την υποδοχή καλαθίσκου. Το πρωτότυπο αυτό έργο πιθανόν έστεκε αρχικά στην Ακρόπολη των Αθηνών.

Μαρμάρινη ορχούμενη Λάκαινα.
Η νεαρή κοπέλα είναι ντυμένη με σχιστό λακωνικό πέπλο και απόπτυγμα στο πάνω μέρος του σώματός της.
Στην κορυφή της κεφαλής υπάρχει μία οπή για την υποδοχή καλαθίσκου.
Το πρωτότυπο αυτό έργο πιθανόν έστεκε αρχικά στην Ακρόπολη των Αθηνών.

Από την έπαυλη του Ηρώδη Αττικού στην Εύα/Λουκού Κυνουρίας.
420 – 415 π.Χ. Αρχαιολογικό Μουσείο Άστρους 356α.
© ΥΠΠΟΑ/Εφορεία Αρχαιοτήτων Αρκαδίας/ ΟΔΑΠ.
Φωτογραφία: Ειρήνη Μίαρη.
Ολόγλυφη κεφαλή γυναικείας μορφής από ασβεστοκονίαμα.
1

Ολόγλυφη κεφαλή γυναικείας μορφής από ασβεστοκονίαμα.

Από την ακρόπολη των Μυκηνών.
13ος αι. π.Χ. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο Π 4575.
© ΥΠΠΟΑ/Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο/ ΟΔΑΠ.
Φωτογραφία: Γιάννης Πατρικιάνος.
Μαρμάρινο αγαλμάτιο Αφροδίτης που ιππεύει δελφίνι.
2

Μαρμάρινο αγαλμάτιο Αφροδίτης που ιππεύει δελφίνι.

Από το ιερό του Ποσειδώνος στη Θάσο.
2ος – 1ος αι. π.Χ. Αρχαιολογικό Μουσείο Θάσου Λ 19.
© ΥΠΠΟΑ/Εφορεία Αρχαιοτήτων Καβάλας/ ΟΔΑΠ.
Θραύσμα πήλινου ερυθρόμορφου κρατήρα με παράσταση Απόλλωνα κιθαρωδού.
3

Θραύσμα πήλινου ερυθρόμορφου κρατήρα με παράσταση Απόλλωνα κιθαρωδού.

Από το Πρυτανείο της Αμβρακίας.
5ος αι. π.Χ. Αρχαιολογικό Μουσείο Άρτας 3169α.
© ΥΠΠΟΑ/Εφορεία Αρχαιοτήτων Άρτας/ ΟΔΑΠ.
Φωτογραφία: Στέφανος Στουρνάρας.
Πήλινη ερυθρόμορφη υδρία με απεικόνιση της Σαπφούς.
4

Πήλινη ερυθρόμορφη υδρία με απεικόνιση της Σαπφούς.

Από τη Βάρη Αττικής.
440 – 430 π.Χ. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο Α 1260.
© ΥΠΠΟΑ/Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο/ ΟΔΑΠ.
Φωτογραφία: Κώστας Ξενικάκης.
Πήλινος ερυθρόμορφος σκύφος με παράσταση Πηνελόπης καθισμένης μπροστά στον αργαλειό της.
5

Πήλινος ερυθρόμορφος σκύφος με παράσταση Πηνελόπης καθισμένης μπροστά στον αργαλειό της.

Από το Chiusi (Σιένα).
Γύρω στο 440 π.Χ. Chiusi, Εθνικό Ετρουσκικό Μουσείο 62705.
© Museo Nazionale Etrusco di Chiusi (Direzione regionale musei della Toscana).
Φωτογραφία: Adriano Guastaldi
Όστρακο πήλινου μελαμβαφούς σκύφου με την επιγραφή «Αστυάγης κακός, Επιγέν[ης κα]λός». Στην αρχική γραφή ο Αστυάγης χαρακτηριζόταν καλός, επίθετο που στη συνέχεια διορθώθηκε σε κακός.
6

Όστρακο πήλινου μελαμβαφούς σκύφου με την επιγραφή «Αστυάγης κακός, Επιγέν[ης κα]λός».
Στην αρχική γραφή ο Αστυάγης χαρακτηριζόταν καλός, επίθετο που στη συνέχεια διορθώθηκε σε κακός.

Από την Άργιλο.
Τέλη 6ου αι. π.Χ. (το αγγείο), 450 – 400 π.Χ. (η επιγραφή). Αρχαιολογικό Μουσείο Αμφίπολης C 379.
© ΥΠΠΟΑ/Εφορεία Αρχαιοτήτων Σερρών/ ΟΔΑΠ.
Φωτογραφία: Ορέστης Κουράκης.
Πήλινος αττικός αμφιπρόσωπος κάνθαρος, έργο του Ζωγράφου του Συρίσκου. Εγχάρακτες επιγραφές πάνω από τα δύο διαμετρικά αντίθετα πρόσωπα: «Είμαι η Ερώνασσα, πολύ όμορφη» / «Είμαι ο Τίμυλλος, τόσο όμορφος όσο αυτό το πρόσωπο».
7

Πήλινος αττικός αμφιπρόσωπος κάνθαρος, έργο του Ζωγράφου του Συρίσκου. Εγχάρακτες επιγραφές πάνω από τα δύο διαμετρικά αντίθετα πρόσωπα:
«Είμαι η Ερώνασσα, πολύ όμορφη» / «Είμαι ο Τίμυλλος, τόσο όμορφος όσο αυτό το πρόσωπο».

Από το νεκροταφείο της Ακάνθου (Ιερισσός Χαλκιδικής).
480 – 470 π.Χ. Αρχαιολογικό Μουσείο Πολυγύρου Ι.ΔΥ.8.
© ΥΠΠΟΑ/Εφορεία Αρχαιοτήτων Χαλκιδικής και Αγίου Όρους/ΟΔΑΠ.
Πήλινη ερυθρόμορφη πελίκη με παράσταση Ηρακλή και Γήρατος. Από το Cerveteri
8

Πήλινη ερυθρόμορφη πελίκη με παράσταση Ηρακλή και Γήρατος. Από το Cerveteri

Γύρω στο 480 π.Χ. Ρώμη, Εθνικό Ετρουσκικό Μουσείο της Villa Giulia 48238.
© Museo Nazionale Etrusco di Villa Giulia.
Φωτογραφία: Mauro Benedetti.

Τριακόσιες εμβληματικές αρχαιότητες παρουσιάζονται στη συντριπτική πλειονότητά τους για πρώτη φορά εκτός των μουσείων προέλευσής τους και συναντώνται στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης, για να αποδώσουν ολοκληρωμένα το ιδεώδες του Κάλλους.

Θεϊκό και Δαιμονικό κάλλος

Θεϊκό και Δαιμονικό κάλλος

Η ομορφιά προέρχεται πάντοτε από τους θεούς, οι οποίοι την κατέχουν στον απόλυτο βαθμό. Ακόμα και οι ομορφότεροι άνθρωποι θεωρούνται ίσης ομορφιάς με τους θεούς και ποτέ δεν είναι υπέρτεροι από αυτούς.

Αρπαγές κάλλους και
συνευρέσεις

Αρπαγές κάλλους και  συνευρέσεις

Η έλξη από την ομορφιά των ωραίων ανθρώπων οδηγεί θεούς και ήρωες στο να τους καταδιώξουν και να τους αρπάξουν για να συνευρεθούν μαζί τους ή να τους έχουν για πάντα δικούς τους. Πλείστες είναι οι αναφορές των μύθων σε τέτοιου είδους περιπτώσεις: Δίας και Γανυμήδης, Θησέας και Αντιόπη κ.ά.

Αρχαϊκό και
κλασικό κάλλος

Αρχαϊκό και  κλασικό κάλλος

Το «Κάλλος» ως έννοια που περιλαμβάνει φυσική ομορφιά και ψυχικές αρετές αρχίζει να αποκρυσταλλώνεται στην αρχαία ελληνική φιλοσοφική σκέψη κατά την Αρχαϊκή περίοδο (6ος αι. π.Χ.) και κατόπιν κατά τους Κλασικούς (5ος – 4ος αι. π.Χ.) και Ελληνιστικούς χρόνους (3ος – 2ος αι. π.Χ.). Μέσα από μια σειρά έργων εξαιρετικής τέχνης, κυρίως γλυπτών, της Αρχαϊκής και Κλασικής περιόδου δίδεται η απόδοση της ανθρώπινης μορφής αλλά και του ήθους της.

Κάλλος θνητών &
«Καλοί και «καλαί» στην αρχαιότητα

Κάλλος θνητών &  «Καλοί και «καλαί» στην αρχαιότητα

Σύμφωνα με την αρχαία ελληνική σκέψη, το κάλλος των ανθρώπων ενυπάρχει σε κάθε ηλικία, και χάρη σε αυτό πολλοί από τους θνητούς έγιναν αθάνατοι. Μυθικές, αλλά και υπαρκτές μορφές της αρχαιότητας, γνωστές για τη φυσική ομορφιά τους, πλαισιώνουν την ενότητα αυτή. Ο έπαινος της φυσικής ομορφιάς νέων, ανδρών και γυναικών, της καθημερινής ζωής στην αρχαία Ελλάδα από τους ίδιους τους συγχρόνους τους αποδίδεται μέσα από επιγραφές χαραγμένες επάνω σε αγγεία ή γραμμένες με χρώμα επάνω σε λίθινα αρχιτεκτονικά μέλη κλπ.

Αθλητικό κάλλος

Αθλητικό κάλλος

Στην ενότητα αυτή παρουσιάζονται έργα όπου πρωταγωνιστεί η σωματική και ψυχική δύναμη και ρώμη που καθιστά τον άνθρωπο ικανό στο να αντεπεξέρχεται στις κακουχίες και στις απαιτήσεις των αγωνισμάτων, σε συνδυασμό με την ευγενή άμιλλα και τα θαυμαστά επιτεύγματά του στον στίβο. Κεφαλές στεφανωμένων αθλητών μαζί με παραστάσεις γυμνασίου και αθλητικά σύνεργα για την καθαριότητα και την προσωπική υγιεινή των αθλητών, πλαισιώνουν την ενότητα αυτή, με εξέχον έκθεμα μια εξαιρετικής τέχνης αρχαϊκή βάση αγάλματος Κούρου με παραστάσεις σκηνών γυμνασίου.

Ηρωικό κάλλος

Ηρωικό κάλλος

Στην ενότητα αυτή προβάλλεται το πνεύμα της αυτοθυσίας για χάρη του κοινού καλού, οι πράξεις ηρωισμού στον πόλεμο και την ειρήνη, ενίοτε σε συνδυασμό και με τη φυσική ομορφιά. Οι ήρωες βρίσκονται ένα επίπεδο πάνω από τους κοινούς θνητούς και συχνά γίνονται ημίθεοι.

Καλλωπισμός

Καλλωπισμός

Στην ενότητα αυτή, μέσα από μια μοναδική σειρά αντικειμένων καθημερινής χρήσης και ακολουθώντας την ομηρική περιγραφή για τον καλλωπισμό της Ήρας, παρουσιάζεται η διαδικασία του καλλωπισμού σε όλα της τα στάδια, από το λουτρό, τη χρήση αρωμάτων και αλοιφών, την περιποίηση προσώπου και σώματος, την κόμμωση, μέχρι τον στολισμό και την ένδυση.

Καλλιστεία θεοτήτων

Καλλιστεία θεοτήτων

Ο Πάρις, πρίγκπας της Τροίας, καλείται να αποφασίσει ποια είναι η πιο όμορφη θεά και να της δώσει ένα μήλο ως βραβείο της νίκης της. Τον διαγωνισμό κερδίζει η Αφροδίτη, η θεά της ομορφιάς, που υπόσχεται στον Πάρι να του χαρίσει την πιο όμορφη θνητή, την Ελένη, βασίλισσα της Σπάρτης.

Ωραίοι άωροι

Ωραίοι άωροι

«Ωραίοι» (<ώρα) είναι οι νέοι που βρίσκονται στην ώρα τους, στο αποκορύφωμα της νεότητάς τους, και «άωροι» αυτοί που η μοίρα τούς πήρε πριν φτάσουν στο σημείο αυτό της ζωής τους. Δύο επιτύμβιες στήλες, μια αρχαϊκή ενός νέου από το Ακραίφνιο της Βοιωτίας και μια κλασική μιας νέας από την Καλλικράτεια Χαλκιδικής, συνομιλούν σε μια μοναδική συνύπαρξη στον ίδιο χώρο.

Σύνδεσμοι Έκθεσης

error: Content is copyrighted