Αρχαϊκό και
κλασικό κάλλος

Στην ενότητα αυτή, μια σειρά έργων εξαιρετικής τέχνης, της Αρχαϊκής και Κλασικής περιόδου δίδουν την απόδοση της ανθρώπινης μορφής αλλά και του ήθους της.

ΚΑΛΛΟΣ. Η Υπέρτατη Ομορφιά | Αρχαϊκό και κλασικό κάλλος

Video: Alaska Films

Αρχαϊκό και
κλασικό κάλος

Μαρμάρινο άγαλμα Κόρης, γνωστή ως «Χιώτισσα».

Μαρμάρινο άγαλμα Κόρης, γνωστή ως «Χιώτισσα».

Από την Ακρόπολη των Αθηνών.
Γύρω στο 510 π.Χ. Μουσείο Ακρόπολης Ακρ. 675.
© ΥΠΠΟΑ/Μουσείο Ακρόπολης.
Φωτογραφία: Σωκράτης Μαυρομμάτης.

Το «Κάλλος» ως έννοια που περιλαμβάνει φυσική ομορφιά και ψυχικές αρετές αρχίζει να αποκρυσταλλώνεται στην αρχαία ελληνική φιλοσοφική σκέψη κατά την Αρχαϊκή περίοδο (6ος αι. π.Χ.)  και κατόπιν κατά τους Κλασικούς (5ος – 4ος αι. π.Χ.) και Ελληνιστικούς χρόνους (3ος – 2ος αι. π.Χ.), σε άμεση σχέση με τις κοινωνικές συνθήκες και την εξέλιξη του πολιτεύματος. Τις κοινωνικές και πολιτικές εξελίξεις ακολουθεί και η τέχνη, η οποία αποτυπώνει σε μεγάλου, μεσαίου και μικρού μεγέθους γλυπτά, τις αντιλήψεις της κάθε περιόδου. Στην ενότητα αυτή, μια σειρά γλυπτών έργων εξαιρετικής τέχνης της Αρχαϊκής, Κλασικής και Ελληνιστικής περιόδου δίδουν την απόδοση της ανθρώπινης μορφής αλλά και του ήθους της.

Ξεχωρίζει η Κόρη 675 της Ακροπόλεως, που επονομάζεται «Χιώτισσα». Το μικρό άγαλμα αυτό πήρε το όνομά του επειδή θεωρήθηκε από παλαιότερους ειδικούς ως έργο καλλιτέχνη από τη Χίο. Κι ίσως αυτό να μην είναι μακριά από την αλήθεια αν θαυμάσει κανείς τα ιωνικά χαρακτηριστικά του έργου. Καμωμένη από παριανό μάρμαρο, η Κόρη φορεί χιτώνα και μικρό ιμάτιο κατάστικτο με κυανά/γαλάζια και κόκκινα κοσμήματα: μαιάνδρους, έλικες, ταινίες και ρόδακες. Στην ομορφοχτενισμένη κεφαλή φέρει στεφάνη με άνθη, έλικες και ανθέμια, στα αυτιά ενώτια και στον λαιμό περιδέραια. Παρά την αποσπασματική παράσταση των άνω και κάτω άκρων της, μπορούμε να τη φανταστούμε να ανασηκώνει το μακρύ, ποδήρες ένδυμά της για να περπατήσει ευκολότερα με τα λεπτά άκρα της, σεμνά, τα βήματα που θα την έφερναν στον ναό της Αθηνάς κρατώντας στο δεξί προτεταμένο χέρι την προσφορά της. Το έργο αυτό γεμάτο δροσιά, νιότη και κάλλη θα μπορούσαν να το υπομνηματίσουν μόνον λυρικοί ποιητές που μιλούν για την ομορφιά, το άνθος της νιότης και τον έρωτα. Τα λόγια του Αρχίλοχου του Πάριου καλὴ τέρεινα παρθένος·δοκέω δέ µι[ν εἶδος ἄµωµον ἔχειν («όμορφη, τρυφερή, παρθένα· κι είναι, μού φαίνεται, αψεγάδιαστη στην όψη»), δεν θα μπορούσαν παρά να ταιριάσουν στην «Χιώτισσα» της Ακρόπολης, όπως ο χιτώνας που κολλάει πάνω στο σώμα της, αυτή η λαμπρή συνομιλία ενός χειμάρρου μαρμάρινων κυματισμών και πτυχώσεων, που χαϊδεύει αιώνια το μαρμάρινο σώμα.

Ο Κούρος από τους Λεοντίνους της Σικελίας υπενθυμίζει ότι η αρχαία ελληνική ομορφιά –ανδρική, γυναικεία, παιδική– δεν περιοριζόταν στο γεωγραφικό μήκος και πλάτος της μητροπολιτικής Ελλάδας και των νησιών αλλά ξεπερνούσε τα όρια στη Μικρά Ασία, στην Κύπρο, στη Μεγάλη Ελλάδα. Όλα τα χαρακτηριστικά του θα μπορούσαν να ταιριάσουν στην ομορφιά που ο Ίβυκος από το Ρήγιο της Μεγάλης Ελλάδας αποδίδει σε νέους Έλληνες και Τρώες αδιακρίτως …ἐρό[ε]σσαν μορφὰν μάλ’ ἐίσκον ὅμοιον. τοῖς μὲν πέδα κάλλεος αἰὲν… («μοιάζουν ως προς την ποθητή μορφή τους καθώς πάντα μοιράζονταν την ομορφιά»).

Η αποσπασματική προτομή γυναικείας μορφής από ταφικό μνημείο της Ρόδου φαντάζει σαν Μαντόνα μιας ροδίτικης pietà. Η καλύπτρα της κεφαλής της έρχεται αρμονικά να παρακολουθήσει το κρανίο και να συνοδεύσει αριστερά και δεξιά το πρόσωπο και τον λαιμό, σαν να ‘θελε να τονίσει την ομορφιά των χαρακτηριστικών της: το λεπτό της περίγραμμα, το ευγενικό πηγούνι, τα περισπώμενα χείλη, τα απαλά ρεμβώδη μάτια, όλα θαρρείς δοσμένα να περιγράψουν μια γεμάτη αβρότητα θλιμμένη ομορφιά.

 

Άποψη της Έκθεσης

Άποψη της Έκθεσης

Φωτό. Πάρις Ταβιτιάν © Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης
Μαρμάρινη κεφαλή κούρου
1

Μαρμάρινη κεφαλή κούρου

Aπό τους Λεοντίνους της Σικελίας.
Αρχές 5ου αι. π.Χ. Κατάνια, Δημοτικό Μουσείο του Castello Ursino 147
© Catania, Museo Civico di Castello Ursino.
Κορμός Κούρου
2

Κορμός Κούρου

Από τους Λεοντίνους της Σικελίας (βρέθηκε στην ύπαιθρο, έξω από την αρχαία πόλη).
Ύστερη Αρχαϊκή περίοδος. Συρακούσες, Περιφερειακό Αρχαιολογικό Μουσείο 23624.
© Siracusa, Museo Archeologico Regionale Paolo Orsi.
Μαρμάρινο κεφάλι και άνω μέρος κορμού γυναικείας μορφής.
3

Μαρμάρινο κεφάλι και άνω μέρος κορμού γυναικείας μορφής.

Από την πόλη της Ρόδου.
Τελευταίο τέταρτο του 4ου αι. π.Χ. Αρχαιολογικό Μουσείο Ρόδου 13636.
© ΥΠΠΟΑ/Εφορεία Αρχαιοτήτων Δωδεκανήσου/ΟΔΑΠ.
Φωτογραφία: Γιώργος Κασιώτης.
Μαρμάρινο επιτύμβιο άγαλμα νεαρού αθλητή.
4

Μαρμάρινο επιτύμβιο άγαλμα νεαρού αθλητή.

Άγνωστης προέλευσης.
Γύρω στο 400 π.Χ. Αρχαιολογικό Μουσείο Πειραιώς ΜΠ 430.
© ΥΠΠΟΑ/Εφορεία Αρχαιοτήτων Πειραιώς και Νήσων/ΟΔΑΠ.
Φωτογραφία: Γιάννης Ασβεστάς.
Μαρμάρινη προτομή Ευβουλέα, σημαντικού θεού στην Ελευσίνα, η λατρεία του οποίου συνδυαζόταν με τελετές των Ελευσινίων Μυστηρίων.
5

Μαρμάρινη προτομή Ευβουλέα, σημαντικού θεού στην Ελευσίνα, η λατρεία του οποίου συνδυαζόταν με τελετές των Ελευσινίων Μυστηρίων.

Από την Ελευσίνα.
Γύρω στο 330 π.Χ. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο 181.
© ΥΠΠΟΑ/Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο/ΟΔΑΠ.
Φωτογραφία: Φωτογραφικό Αρχείο ΕΑΜ.

Αντικείμενα Ενότητας:
Αρχαϊκό και κλασικό κάλλος

error: Content is copyrighted