Αρπαγές κάλλους και
συνευρέσεις

Η έλξη από την ομορφιά των ωραίων ανθρώπων οδηγεί θεούς και ήρωες στο να τους καταδιώξουν και να τους αρπάξουν για να συνευρεθούν μαζί τους ή να τους έχουν για πάντα δικούς τους.

Πλείστες είναι οι αναφορές των μύθων σε τέτοιου είδους περιπτώσεις: Δίας και Γανυμήδης, Θησέας και Αντιόπη κ.ά.

ΚΑΛΛΟΣ. Η Υπέρτατη Ομορφιά | Αρπαγές κάλλους και συνευρέσεις

Video: Alaska Films

Αρπαγές κάλλους και
συνευρέσεις

Μαρμάρινο σύμπλεγμα που εικονίζει την αρπαγή της Αντιόπης από τον Θησέα.

Μαρμάρινο σύμπλεγμα που εικονίζει την αρπαγή της Αντιόπης από τον Θησέα.

Από τον ναό του Δαφνηφόρου Απόλλωνος στην Ερέτρια. 510 – 500 π.Χ.
Αρχαιολογικό Μουσείο Ερέτριας ΜΧ 4.
© ΥΠΠΟΑ/Εφορεία Αρχαιοτήτων Ευβοίας/ ΟΔΑΠ.
Φωτογραφία: Ειρήνη Μίαρη.

Mια από τις πιο αισθησιακές ενότητες της Έκθεσης είναι αυτή της «Αρπαγής της ομορφιάς» και οι «Σκηνές απείρου κάλλους», σκηνές δηλαδή συνεύρεσης, πόθου και πάθους που συνδέονται αμέσως ή εμμέσως με αρπαγές. Η έλξη από την ομορφιά των ωραίων ανθρώπων οδηγεί ακόμα και θεούς και ήρωες στο να τους καταδιώξουν και να τους αρπάξουν για να συνευρεθούν μαζί τους ή να τους έχουν για πάντα δικούς τους. Στην έκθεση παρουσιάζονται μερικές από τις άπειρες ιστορίες αρπαγών που διασώζει η αρχαία ελληνική μυθολογική παράδοση.

Το μαρμάρινο σύμπλεγμα του 6ου αι. π.Χ. που εικονίζει την αρπαγή της Αντιόπης από τον Θησέα είναι ένα εξαίσιο γλυπτό. Ο βασιλιάς της Αθήνας Θησέας, κατά την εκστρατεία του στη Θεμίσκυρα του Ευξείνου Πόντου, έχει αρπάξει την Αντιόπη, βασίλισσα των Αμαζόνων και ετοιμάζεται να τη βάλει σε τέθριππο για να την οδηγήσει στην Αθήνα. Η ανυψωμένη στην αγκαλιά του Θησέα Αντιόπη φορά κοντό χιτωνίσκο, ο οποίος συνομιλεί με το σώμα της εκφραστικά, αφήνοντας να διαγράφεται η δύναμη και η ένταση του γυμνασμένου κορμιού της. Η συνομιλία γίνεται πιο κατανοητή όταν προσέξει κανείς τον τρόπο με τον οποίο πέφτει η άκρη του ενδύματός της στους σφριγηλούς μηρούς της, τέτοιους όπως ο Αλκαίος περιγράφει τους μηρούς των παρθένων που δροσίζουν με τ’ απαλά τους δάκτυλα τους όμορφους μηρούς τους στα νερά του ποταμού. Ανάλογα με το νερό πάνω στο σώμα, τρέχει το ύφασμα πάνω στην εύμηρη (με ωραίους μηρούς) Αντιόπη.

Η περίτεχνη κόμη της συγκρατείται σε στεφάνη, που περιβάλλει το κρανίο, και αναδιπλώνεται σε κρωβύλο (κότσο) πάνω από τον αυχένα. Η ελαφρά κλίση του κεφαλιού της προς τα εμπρός, σε συνδυασμό με το πάνω μέρος του σώματός της, που μοιάζει σαν να αντιστέκεται ακόμα, και το δεξί της χέρι σε αντίθεση να θέλει να στηριχθεί στην πλάτη και στους ώμους του αρπαγέα της, φανερώνουν την ψυχική της ταραχή, αντίσταση και έλξη μαζί, που τελικά δε μπορεί παρά να καταλήξει σε συγκατάνευση. Το ομορφοπλασμένο πρόσωπο του Θησέα με τα καλλοχτενισμένα του μαλλιά (καρηκομόης και καλλίκομος) εκφράζει στιγμιαία απόλαυση, πόθο, σιγουριά αλλά και προστασία. Η ένταση της αρπαγής και ο πόθος του για την Αντιόπη αποτυπώνονται στον σφιχτό εναγκαλισμό της Αμαζόνας από τον ήρωα και στην ομορφιά της παλάμης και των δακτύλων του που βυθίζονται απαλά στη γυναικεία σάρκα. Το σύμπλεγμα αποτελούσε μέρος της σύνθεσης που κοσμούσε το δυτικό αέτωμα του ναού του Απόλλωνος Δαφνηφόρου στην Ερέτρια.

Διάσημη, ωστόσο, υπήρξε και η απαγωγή αγοριών και μάλιστα αυτή του Γανυμήδη από τον Δία, ο οποίος μεταμορφωμένος σε αετό ή – κατ’ άλλη μυθολογική παράδοση – με τον ίδιο τον αετό του αρπάζει τον διάσημο για την ομορφιά του νεαρό. Στην Ιλιάδα ο Γανυμήδης είναι ισόθεος σε ομορφιά και ο κάλλιστος, ο πιο όμορφος από όλους τους θνητούς, τον οποίο άρπαξαν οι θεοί για να είναι ο οινοχόος (κεραστής) ανάμεσα στους αθανάτους. Στο προστατευτικό κάλυμμα χάλκινου πτυκτού (αναδιπλούμενου) κατόπτρου (καθρέφτη) από την Ηλεία έχει φιλοτεχνηθεί ανάγλυφη παράσταση με την απαγωγή του Γανυμήδη από τον Δία, ο οποίος – γνωστός για τις μεταμορφώσεις του σε τέτοιου είδους αρπαγές – παριστάνεται ως αετός. Πρόκειται για εξαιρετικό δείγμα τέχνης με το σώμα του νεαρού αγοριού πάνω στο αετίσιο κορμί του Δία να αίρεται στα ύψη.

Άλλοτε, ο Δίας μεταμορφωμένος σε κύκνο συνευρίσκεται με τη Λήδα, ερωτική ένωση από την οποία προήλθαν οι Διόσκουροι (Διός κούροι), Κάστωρ και Πολυδεύκης, όπως και η Ωραία Ελένη. Στο μαρμάρινο μικρό ανάγλυφο από την Κνωσό αποτυπώνεται μέσα στη φύση μια σκηνή «απείρου κάλλους»: η παθιασμένη συνεύρεση του Διός-κύκνου στο κέντρο, πρωταγωνιστική και βίαιη, σε σύγκριση με τη γυμνή Λήδα στα αριστερά, η οποία λυγίζει με αιδημοσύνη τα γόνατα για να δεχθεί τον θεό. Την αγριότητα της σύνθεσης απαλύνει ο μικρός Έρωτας βοηθός. Αρπαγή, αποπλάνηση και συνεύρεση εν ταυτώ.

…καὶ ἀντίθεος Γανυμήδης, ὃς δὴ κάλλιστος γένετο θνητῶν ἀνθρώπων∙τὸν καὶ ἀνηρείψαντο θεοὶ Διὶ οἰνοχοεύειν κάλλεος εἵνεκα οἷο ἵν’ ἀθανάτοισι μετείη.

…και ισόθεος, που ήταν απ’ όλους τους θνητούς ο κάλλιστος [ο πιο όμορφος]∙ αυτόν εξαιτίας του κάλλους [της ομορφιάς] του, τον άρπαξαν ψηλά οι θεοί να είναι οινοχόος [κεραστής] του Διός, ανάμεσα στους αθανάτους.
Ιλιάς, Υ 232-235

Χάλκινο πτυκτό κάτοπτρο με προστατευτικό κάλυμμα που φέρει ανάγλυφη παράσταση με την απαγωγή του νεαρού Γανυμήδη από τον Δία, ο οποίος είναι μεταμορφωμένος σε αετό.
1

Χάλκινο πτυκτό κάτοπτρο με προστατευτικό κάλυμμα που φέρει ανάγλυφη παράσταση με την απαγωγή του νεαρού Γανυμήδη από τον Δία, ο οποίος είναι μεταμορφωμένος σε αετό.

Από τη Μάκιστο. Ελληνιστική περίοδος.
Αρχαιολογικό Μουσείο Πύργου Μ 2441.
© ΥΠΠΟΑ/Εφορεία Αρχαιοτήτων Ηλείας/ΟΔΑΠ.
Φωτογραφία: Ειρήνη Μίαρη.
Μαρμάρινο ανάγλυφο διακοσμημένο με την ερωτική συνεύρεση της Λήδας με τον Δία μεταμορφωμένο σε κύκνο.
2

Μαρμάρινο ανάγλυφο διακοσμημένο με την ερωτική συνεύρεση της Λήδας με τον Δία μεταμορφωμένο σε κύκνο.

Από την Κνωσό. 1ος – 2ος αι. μ.Χ.
Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου Γ367.
© ΥΠΠΟΑ/Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου/ΟΔΑΠ.
Φωτογραφία: Δευκαλίων Μανιδάκης.
Videos Ενοτήτων

Videos Ενοτήτων

Φωτό. Πάρις Ταβιτιάν © Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης

error: Content is copyrighted