Αθλητικό κάλλος

Στην ενότητα αυτή παρουσιάζονται έργα όπου πρωταγωνιστεί η σωματική και ψυχική δύναμη και ρώμη που καθιστά τον άνθρωπο ικανό στο να αντεπεξέρχεται στις κακουχίες και στις απαιτήσεις των αγωνισμάτων, σε συνδυασμό με την ευγενή άμιλλα και τα θαυμαστά επιτεύγματά του στον στίβο.

ΚΑΛΛΟΣ. Η Υπέρτατη Ομορφιά | Αθλητικό κάλλος

Video: Alaska Films

Αθλητικό κάλλος

Μαρμάρινη βάση αγάλματος Κούρου με ανάγλυφες στις τρεις πλευρές της παραστάσεις. Οι παραστάσεις υποδηλώνουν ότι το έργο θα είχε ανιδρυθεί στον τάφο ενός αθλητή

Μαρμάρινη βάση αγάλματος Κούρου με ανάγλυφες στις τρεις πλευρές της παραστάσεις. Οι παραστάσεις υποδηλώνουν ότι το έργο θα είχε ανιδρυθεί στον τάφο ενός αθλητή

Βρέθηκε στον Κεραμεικό της Αθήνας, εντοιχισμένη στο Θεμιστόκλειο τείχος.
Γύρω στο 510 π.Χ.
Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο 3476.
© ΥΠΠΟΑ/Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο/ΟΔΑΠ.
Φωτογραφία: Σωκράτης Μαυρομμάτης.

Κεφαλές στεφανωμένων αθλητών μαζί με παραστάσεις γυμνασίου και αθλητικά σύνεργα για την καθαριότητα και την προσωπική υγιεινή των αθλητών, πλαισιώνουν την ενότητα με εξέχον έργο μια εξαιρετικής τέχνης αρχαϊκή βάση αγάλματος κούρου – τη λεγόμενη βάση Πουλοπούλου – με παραστάσεις σκηνών γυμνασίου. Στα εκθέματα της ενότητας περιλαμβάνεται και ένα σπάνιο χάλκινο αγαλμάτιο γυναίκας αθλήτριας από τη Δωδώνη.

Στη μαρμάρινη βάση που χρονολογείται γύρω στο 510 π.Χ. οι ανάγλυφες μορφές των νέων προβάλλονται στο κόκκινο-κεραμιδί φόντο τους να αθλούνται, μια εικόνα μεστή και οικεία στα μάτια των Αθηναίων της Αρχαϊκής περιόδου στα γυμνάσια και στις παλαίστρες. Άλλωστε δεν είναι άμοιρο το γεγονός ότι και στους Πλατωνικούς Διαλόγους και στον Ιππία Μείζονα και αλλού συχνή είναι η εικόνα των γυμναστηρίων, όπου συχνάζουν νεαροί αθλούμενοι αλλά και άλλοι που εκπαιδεύονται και στη μουσική και όπου φιλόσοφοι διδάσκουν και διδάσκονται. Σε έναν τέτοιο χώρο αντικρύζει και ο Σωκράτης την ομορφιά του Χαρμίδη και ξεκινά η συζήτηση περί του κάλλους, του καλού και του κάλλιστου. Θα πρέπει να αναρωτηθεί κανείς, ότι πριν αναλύσουν –χωρίς βεβαιωμένη απάντηση– τί είναι καλόν = όμορφο, οι αρχαίοι Έλληνες αναρωτήθηκαν τί είναι το κάλλιστον = το πιο όμορφο. Η εξωτερική ομορφιά όμως, δεν έπρεπε να είναι κενή περιεχομένου· αντιθέτως, έπρεπε να αντανακλά την εσωτερική ‘ψυχική ομορφιά’, η οποία οριζόταν με έννοιες όπως το καλόν, η καλοκαγαθία, η σωφροσύνη, το ἦθος, η ἀριστεία, η ἀνδρεία, και άλλες συναφείς ἀρετές. Υπό αυτό το πρίσμα, οι αθλητές δεν αποτελούσαν πρότυπα προς μίμηση απλώς και μόνο λόγω της εμφάνισής τους, αλλά επειδή καλλιεργούσαν τις σωματικές, ψυχικές και διανοητικές ικανότητές τους μέσω της συνεχούς προσπάθειάς τους για βελτίωση και διάκριση.

Η δύναμη και το αθλητικό ιδεώδες αποτυπώνονται και στα δύο μαρμάρινα ανδρικά κεφάλια αθλητών. Πρόκειται για μια κεφαλή αθλητή με ταινία νικητή στα μαλλιά από το Ηραίο της Σάμου του 430 – 420 π.Χ., με τα εύπλαστα ιωνικά χαρακτηριστικά του προσώπου του, και μια δεύτερη κεφαλή νικητή πιθανότατα παγκρατίου από την Ολυμπία, περίπου του 340 π.Χ., με περισσότερο στιβαρά χαρακτηριστικά. Ένας ανάγλυφα αποδοσμένος αθλητής, ντυμένος με την ηρωική γυμνότητά του και τη σιωπή του τάφου του, προβάλλει στην επιτύμβια στήλη του από την Τανάγρα των αρχών του 4ου αι. π.Χ.. Τα «λαλούντα σύμβολά» του, η στλεγγίδα για να καθαριστεί μετά την αθλητική άσκηση και ο αρύβαλλος για να αλειφθεί με έλαιο, τον συνοδεύουν μαζί με τον πιστό σκύλο του.

Σε άλλες περιπτώσεις επιτύμβιων στηλών υπάρχουν επιγράμματα που επαινούν την ομορφιά· εδώ, μόνον το όνομά του: ΣΤΕΦΑΝΟΣ. Στην άθληση του δρόμου της ταχύτητας μια σπάνια μικρή χάλκινη αρχαϊκή κόρη από τη Δωδώνη με χιτωνίσκο κοντό –για να μην εμποδίζεται ο δρασκελισμός της– τρέχει αθλούμενη, αποδεικνύει –αν δεν πρόκειται για μυθική μορφή– πως δεν ήταν μόνον η Αταλάντη του μύθου αγωνίστρια. Μέλη δυνατά, μέση λεπτή, στήθη σφριγηλά, μαλλιά μακριά και πρόσωπο εράσμιο συνθέτουν την αρχαϊκή ομορφιά της. Στην αρχαία Ελλάδα παρθένες γυναίκες συμμετείχαν στα Ηραία, αγώνες δρόμου που τελούνταν κάθε τέσσερα χρόνια προς τιμήν της Ήρας στο στάδιο της Ολυμπίας. Η μορφή ταυτίζεται με Σπαρτιάτισσα αθλήτρια, καθώς στη Σπάρτη τα κορίτσια γυμνάζονταν μαζί με τα αγόρια. Ο καλλιτέχνης αποδίδει το σωματικό και πνευματικό κάλλος της, αποτυπώνοντας την έννοια του «καλοῦ κἀγαθοῦ», το ιδεώδες του Έλληνα πολίτη στην αρχαιότητα.

Άποψη της Έκθεσης

Άποψη της Έκθεσης

Φωτό. Πάρις Ταβιτιάν © Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης
Μαρμάρινη κεφαλή από άγαλμα αθλητή, νικητή σε κάποιον τοπικό ή Πανελλήνιο αγώνα, όπως δείχνει η ταινία στα μαλλιά του.   Στο νηφάλιο και σεμνό πρόσωπο εκφράζεται η καλοκαγαθία ενός νέου, που συνδυάζει το σωματικό κάλλος με το ψυχικό κάλλος και την ηθική τελειότητα.
1

Μαρμάρινη κεφαλή από άγαλμα αθλητή, νικητή σε κάποιον τοπικό ή Πανελλήνιο αγώνα, όπως δείχνει η ταινία στα μαλλιά του.
Στο νηφάλιο και σεμνό πρόσωπο εκφράζεται η καλοκαγαθία ενός νέου, που συνδυάζει το σωματικό κάλλος με το ψυχικό κάλλος και την ηθική τελειότητα.

Από το Ηραίο της Σάμου. Γύρω στο 430 – 420 π.Χ
Αρχαιολογικό Μουσείο Πυθαγορείου Σάμου Μ.02705.
© ΥΠΠΟΑ/Εφορεία Αρχαιοτήτων Σάμου – Ικαρίας/ΟΔΑΠ
Φωτογραφία: Φωτογραφικό Αρχείο ΕΦΑ Σάμου – Ικαρίας.
Μαρμάρινη κεφαλή αθλητή. Η λεπτή ταινία που φορά στα μαλλιά σε συνδυασμό με όλα τα γνωρίσματα του έργου, παραπέμπει σε νικητή-αθλητή, προφανώς Ολυμπιονίκη.
2

Μαρμάρινη κεφαλή αθλητή. Η λεπτή ταινία που φορά στα μαλλιά σε συνδυασμό με όλα τα γνωρίσματα του έργου, παραπέμπει σε νικητή-αθλητή, προφανώς Ολυμπιονίκη.

Βρέθηκε κοντά στο Γυμνάσιο της Ολυμπίας.
Γύρω στο 340 π.Χ
Ολυμπία, Μουσείο Ιστορίας των Ολυμπιακών Αγώνων της Αρχαιότητας Λ 99.
© ΥΠΠΟΑ/Εφορεία Αρχαιοτήτων Ηλείας/ΟΔΑΠ.
Φωτογραφία: Ειρήνη Μίαρη.
Μαρμάρινη επιτύμβια στήλη του νεαρού αθλητή Στεφάνου, ο οποίος έχει μαζί του τα σύνεργα ανδρικής ομορφιάς (αρύβαλλος με έλαια και στλεγγίδα).
3

Μαρμάρινη επιτύμβια στήλη του νεαρού αθλητή Στεφάνου, ο οποίος έχει μαζί του τα σύνεργα ανδρικής ομορφιάς (αρύβαλλος με έλαια και στλεγγίδα).

Από την Τανάγρα. Αρχές 4ου αι. π.Χ. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο Γ2578.
© ΥΠΠΟΑ/Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο/ΟΔΑΠ.
Φωτογραφία: Φωτογραφικό Αρχείο ΕΑΜ.
Χάλκινο ειδώλιο γυναικείας μορφής σε ευρύ διασκελισμό προς τα αριστερά. Οι έντονα αποδοσμένοι μύες του σώματος και οι ιδιαιτέρως δυνατοί και γυμνασμένοι βραχίονες και κνήμες μαρτυρούν ότι πρόκειται για αθλήτρια δρόμου.
4

Χάλκινο ειδώλιο γυναικείας μορφής σε ευρύ διασκελισμό προς τα αριστερά. Οι έντονα αποδοσμένοι μύες του σώματος και οι ιδιαιτέρως δυνατοί και γυμνασμένοι βραχίονες και κνήμες μαρτυρούν ότι πρόκειται για αθλήτρια δρόμου.

Από το Ιερό της Δωδώνης στην Ήπειρο. 550 – 540 π.Χ.
Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο Καρ. 24.
© ΥΠΠΟΑ/Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο/ΟΔΑΠ.
Φωτογραφία: Ειρήνη Μίαρη.
Χάλκινη στλεγγίδα. Η στλεγγίς αποτελούσε αντικείμενο καθημερινής χρήσης για τους Έλληνες και τους Ρωμαίους. Οι αθλητές το χρησιμοποιούσαν για την αφαίρεση τόσο του λαδιού που έβαζαν στο σώμα τους, όσο και της σκόνης και του ιδρώτα μετά την άθληση.
5

Χάλκινη στλεγγίδα. Η στλεγγίς αποτελούσε αντικείμενο καθημερινής χρήσης για τους Έλληνες και τους Ρωμαίους. Οι αθλητές το χρησιμοποιούσαν για την αφαίρεση τόσο του λαδιού που έβαζαν στο σώμα τους, όσο και της σκόνης και του ιδρώτα μετά την άθληση.

Άγνωστης προέλευσης. 4ος αι. π.Χ.
Αρχαιολογικό Μουσείο Πολυγύρου, Συλλογή Λαμπρόπουλου Λ 192.
© ΥΠΠΟΑ/Εφορεία Αρχαιοτήτων Χαλκιδικής και Αγίου Όρους/ΟΔΑΠ.
Πήλινη αττική ερυθρόμορφη κύλιξ του Ζωγράφου του Ευαίονος. Η περιποίηση του σώματος με αρωματικό έλαιο αποτελεί για τον αθλητή μια ουσιαστική και τελετουργική στιγμή τόσο στην προετοιμασία όσο και στο τέλος του αγώνα.
6

Πήλινη αττική ερυθρόμορφη κύλιξ του Ζωγράφου του Ευαίονος. Η περιποίηση του σώματος με αρωματικό έλαιο αποτελεί για τον αθλητή μια ουσιαστική και τελετουργική στιγμή τόσο στην προετοιμασία όσο και στο τέλος του αγώνα.

Από το Vulci. 460 – 450 π.Χ.
Μουσεία του Βατικανού, Museo Gregoriano Etrusco 16558.
© Musei Vaticani – Museo Gregoriano Etrusco.

Νέου μὲν οὖν κάλλος τὸ πρὸς τοὺς πόνους χρήδιμον ἔχειν τὸ σῶμα τούς τε πρὸς δρόμον καὶ πρὸς βίαν, ἡδὺν ὄντα ἰδεῖν πρὸς ἀπόλαυσιν.

Σε έναν νεαρό άνδρα ομορφιά είναι η κατοχή ενός σώματος κατάλληλου για να αντέξει την άσκηση του τρεξίματος και τους αγώνες δύναμης, ενώ ταυτόχρονα είναι ευχάριστος να τον βλέπει κανείς.
Αριστοτέλης

Αντικείμενα Ενότητας:
Αθλητικό κάλλος

error: Content is copyrighted