Καλλιστεία θεοτήτων

Οι θεοί γιορτάζουν στο Πήλιο τους γάμους του Πηλέα και της Θέτιδος. Όλοι είναι καλεσμένοι, εκτός από την Έριδα, που για να εκδικηθεί ρίχνει ανάμεσα στις θεές ένα μήλο (μήλον της Έριδος) με την επιγραφή τῇ καλλίστῃ («στην πιο όμορφη»). Έτσι ξεκινά η διαμάχη ανάμεσα στις τρεις θεές, την Ήρα, την Αθηνά και την Αφροδίτη, η καθεμιά από τις οποίες διεκδικεί για τον εαυτό της το προνόμιο της ομορφότερης.

Ο Δίας, καταλαβαίνοντας την πονηριά και για να μη χωριστούν σε στρατόπεδα σύγκρουσης οι θεοί, προστάζει τον Ερμή να οδηγήσει τις τρεις θεές στην Ίδη, όπου ο Πάρις, ο όμορφος πρίγκιπας της Τροίας, καλείται να αποφασίσει ποια είναι η πιο όμορφη θεά και να της δώσει το μήλο ως βραβείο της νίκης της. Τον διαγωνισμό κερδίζει η Αφροδίτη, η θεά της ομορφιάς, που υπόσχεται στον Πάρι να τού χαρίσει την πιο όμορφη θνητή, την Ελένη, βασίλισσα της Σπάρτης.

ΚΑΛΛΟΣ. Η Υπέρτατη Ομορφιά | Καλλιστεία θεοτήτων

Video: Alaska Films

Καλλιστεία
θεοτήτων

Κεφαλή Αθηνάς από πεντελικό μάρμαρο.

Κεφαλή Αθηνάς από πεντελικό μάρμαρο.

Άγνωστης προέλευσης (πρώην Συλλογή Palagi). Ρωμαϊκή περίοδος, εποχή Αυγούστου (27 π.Χ. – 14 μ.Χ.). Bologna, Δημοτικό Αρχαιολογικό Μουσείο G 1060.

Τρεις μοναδικού κάλλους προτομές των θεαινών που συμμετέχουν στον διαγωνισμό, δηλαδή της Ήρας, της Αθηνάς και της Αφροδίτης, κυριαρχούν στην ενότητα αυτή.

Η μαρμάρινη κεφαλή της θεάς Ήρας, προερχόμενη είτε από λατρευτικό άγαλμα, είτε από μορφή που κοσμούσε το δυτικό αέτωμα του ναού της θεάς στο Ηραίο του Άργους, είναι έργο πρωτότυπο και χρονολογείται γύρω στο 420 π.Χ. Η θεά πιθανότατα παριστάνεται σε νεαρή ηλικία λόγω της πλεξίδας της που κατέρχεται στον αυχένα. H κάπως αυστηρή έκφραση του προσώπου της, αν δεν έχει να κάνει με χάλκινα πρότυπα, σχετίζεται με τη σοβαρότητα της θεάς.

Η μαρμάρινη κεφαλή της Αθηνάς είναι ένα έργο ανεπανάληπτο. Πρόκειται για μαρμάρινο αντίγραφο της εποχής του αυτοκράτορα Αυγούστου (27 π.Χ. – 14 μ.Χ.) από χάλκινο πρωτότυπο έργο  του 5ου αι. π.Χ. Στο συγκεκριμένο γλυπτό αναγνωρίζεται το πιστότερο αντίγραφο της Αθηνάς Λημνίας, του χάλκινου αγάλματος της θεάς, που είχε φιλοτεχνήσει ο Φειδίας και το οποίο είχε στηθεί στην αθηναϊκή Ακρόπολη ως ανάθημα εκ μέρους των Αθηναίων κληρούχων της Λήμνου. Η προς τα δεξιά ελαφροκλίνουσα κεφαλή της θεάς που στηρίζεται σε στιβαρό λαιμό, το όμορφα πλασμένο πρόσωπο με τις φαρδιές απαλές επιφάνειες των παρειών, τα σαρκώδη κλειστά χείλη, η ευθεία ράχη της μύτης, τα σχεδόν οριζόντια φρύδια που σκοτεινιάζουν τις κόγχες των ματιών, που σήμερα φαντάζουν δραματικότερες λόγω του κενού που θα γέμιζε με άλλο εύπλαστο υλικό, οι μαλακοί κυματιστοί βόστρυχοι με τη χωρίστρα στη μέση, η λεία και φαρδιά ταινία που συγκρατεί το σύνολο της κόμης, όλα μιλούν για την ισορροπημένη ομορφιά της θεάς της σοφίας, της πολιούχου των Αθηνών, ιδανικό παράδειγμα γυναικείου κάλλους, όπως το θέλει ο Λουκιανός στις Εικόνες του.

Η μαρμάρινη κεφαλή Αφροδίτης είναι περίπου σύγχρονη με την προηγούμενη και χρονολογείται στον 1ο αι. μ.Χ. Το πρωτότυπο έργο που αποδίδει (τύπος Aspremont / Arles) έχει συσχετισθεί από τους ερευνητές με τον περίφημο γλύπτη Πραξιτέλη στην πρώιμη παραγωγική του περίοδο (γύρω στα 370/60 π.Χ.) που, ίσως, είχε για μοντέλο του τη διάσημη εταίρα της αρχαιότητας Φρύνη και η οποία στον 4ο αι. π.Χ. θεωρήθηκε ως το χειροπιαστό, ανθρώπινο παράδειγμα ομορφιάς, κάτι ανάμεσα στην ίδια τη θεά και τη μυθική Ωραία Ελένη. Τα «δακτυλίδια» του λαιμού της, που και σήμερα ονομάζονται «δακτυλίδια της Αφροδίτης», δηλώνουν τη μαλακή γυναικεία σάρκα της καλλιπάρειας θεάς με τα σαρκώδη χείλη και τα καλογραμμένα μάτια και την κυματιστή κόμη που έρχεται ως στεφάνη πάνω από το μέτωπο. Η όμορφη γυναικεία κεφαλή «εξαγνίστηκε» με σταυρούς που χαράχθηκαν στο μέτωπο και στο πηγούνι.

Μαζί με τις προτομές των θεαινών, δύο κεραμικές δημιουργίες, ένας πήλινος αττικός μελανόμορφος αμφορέας των αρχαϊκών χρόνων και το θραύσμα ενός πήλινου ερυθρόμορφου κανθάρου των πρώιμων κλασικών χρόνων διηγούνται την ιστορία της Κρίσης του Πάριδος σε διαφορετικές τεχνικές προσεγγίσεις και με χαρακτηριστικές στιλιστικές διαφοροποιήσεις. Το ομοίωμα μήλου εδώ το συμπεριλάβαμε ως σύμβολο της γυναικείας ομορφιάς και μάλιστα της θεάς Αφροδίτης. Το μήλο αποτέλεσε το βραβείο και το σύμβολο της νίκης της Αφροδίτης στον διαγωνισμό ομορφιάς με την Αθηνά και την Ήρα κατά την «Κρίση του Πάριδος».

To μαρμάρινο αγαλμάτιο και τo πήλινο ειδώλιο της Αφροδίτης στον τύπο της Fréjus, με τα ραδινά σκέλη, το λυγερό κορμί και το όμορφο κεφάλι με τα κυματιστά μαλλιά, αποδίδουν τη νικήτρια θεά της ομορφιάς, την Αφροδίτη, με το σύμβολο της νίκης – το μήλο – στο χέρι να καταδεικνύει με αισθησιακό τρόπο τα κάλλη της.

Καλλίστα τότε πρῶτα μακάρων Κύπρις

Η Αφροδίτη, η πιο όμορφη απ’ τους θεούς
Ευρυπίδης

Μαρμάρινη κεφαλή της θεάς Ήρας.
1

Μαρμάρινη κεφαλή της θεάς Ήρας.

Από το Ηραίο του Άργους.
Γύρω στο 420 π.Χ. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο Γ 1571.
© ΥΠΠΟΑ/Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο/ΟΔΑΠ.
Φωτογραφία: Ελευθέριος Γαλανόπουλος.
Πήλινος μελανόμορφος αμφορέας με την «Κρίση του Πάριδος», του πιο γνωστού διαγωνισμού ομορφιάς της αρχαιότητας ανάμεσα στην Ήρα, την Αθηνά και την Αφροδίτη.
2

Πήλινος μελανόμορφος αμφορέας με την «Κρίση του Πάριδος», του πιο γνωστού διαγωνισμού ομορφιάς της αρχαιότητας ανάμεσα στην Ήρα, την Αθηνά και την Αφροδίτη.

Άγνωστης προέλευσης. 530 – 520 π.Χ. Φλωρεντία, Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο 3856.
© Museo Archeologico Nazionale di Firenze (Direzione regionale musei della Toscana).
Μαρμάρινη κεφαλή Αφροδίτης.
3

Μαρμάρινη κεφαλή Αφροδίτης.

Από τη Ρωμαϊκή Αγορά των Αθηνών. Ύστερος 1ος αι. μ.Χ. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο Γ 1762.
© ΥΠΠΟΑ/Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο/ΟΔΑΠ.
Φωτογραφία: Γιώργος Φαφαλής.
Θραύσμα πήλινου ερυθρόμορφου κανθάρου με παράσταση της «Κρίσης του Πάριδος».
4

Θραύσμα πήλινου ερυθρόμορφου κανθάρου με παράσταση της «Κρίσης του Πάριδος».

Από την Αγορά των Αθηνών.
470 – 460 π.Χ. Μουσείο Αρχαίας Αγοράς P 4952.
© ΥΠΠΟΑ/Εφορεία Αρχαιοτήτων Πόλης Αθηνών/ΟΔΑΠ.
Φωτογραφία: Craig Mauzy, Αρχείο Αμερικανικής Σχολής Κλασικών Σπουδών, Ανασκαφές Αρχαίας Αγοράς.

Αντικείμενα Ενότητας:
Καλλιστεία θεοτήτων

error: Content is copyrighted