Ωραίοι άωροι

«Ωραίοι» (<ώρα) είναι οι νέοι που βρίσκονται στην ώρα τους, στο αποκορύφωμα της νεότητάς τους, και «άωροι» αυτοί που η μοίρα τούς πήρε πριν φτάσουν στο σημείο αυτό της ζωής τους.

Δύο επιτύμβιες στήλες, μια αρχαϊκή ενός νέου από το Ακραίφνιο της Βοιωτίας και μια κλασική μιας νέας από την Καλλικράτεια Χαλκιδικής, συνομιλούν σε μια μοναδική συνύπαρξη στον ίδιο χώρο.

ΚΑΛΛΟΣ. Η Υπέρτατη Ομορφιά | Ωραίοι άωροι

Video: Alaska Films

Ωραίοι άωροι

Μαρμάρινη ταφική στήλη με ανάγλυφη παράσταση κοριτσιού ενδεδυμένου με πέπλο. Χαμηλώνει το κεφάλι και με θλιμμένη έκφραση κοιτάζει το περιστέρι που κρατά από τα φτερά στο αριστερό της χέρι.

Μαρμάρινη ταφική στήλη με ανάγλυφη παράσταση κοριτσιού ενδεδυμένου με πέπλο. Χαμηλώνει το κεφάλι και με θλιμμένη έκφραση κοιτάζει το περιστέρι που κρατά από τα φτερά στο αριστερό της χέρι.

Από τη Νέα Καλλικράτεια Χαλκιδικής. 440 π.Χ.
Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης ΜΘ 6876.
© ΥΠΠΟΑ/Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης/ΟΔΑΠ.
Φωτογραφία: Ορέστης Κουράκης

Η ωραιότης επιβιώνει σήμερα στο συχνά χρησιμοποιούμενο επίθετο ωραίος-α-ον, αντικαθιστώντας την ομορφιά και το επίθετο όμορφος-η-ον. Η λέξη ωραιότης λαμβάνει μεν τις έννοιες του κάλλους αλλά η ετυμολογική της καταγωγή από την Ώρα και τις Ώρες, δηλαδή την εποχή/τις εποχές, δηλώνει κυριολεκτικά αυτό που είναι στην ώρα του. Επομένως, υπ’ αυτήν την έννοια συνδέεται εν μέρει με το περιεχόμενο της λέξης κάλλος, δηλαδή η ομορφιά που έχει σχέση με τη νεότητα, όπως επιμένουν οι λυρικοί ποιητές, γιατί κι ένας «ά-σχημος» θα μπορούσε να είναι ωραίος, όταν βρίσκεται στην ήβη ή την πρώτη του νεότητα, δηλαδή στην «ώρα» του. Αυτή είναι η ομορφιά και η θλίψη ενός επιθέτου που συναντούμε προς το τέλος της Ιλιάδος (Ω, 540), όπου ο Αχιλλέας -ενώ είναι ακόμη ζωντανός- περιγράφεται στη δική του επική αφήγηση ως παναώριος, δηλαδή ως «ο πιο άωρος (πρόωρος) απ’ όλους».

Ως «Ωραίοι» (<ώρα) επομένως, νοούνται οι νέοι που βρίσκονται στην ώρα τους, στο αποκορύφωμα της νεότητάς τους, και «Άωροι» αυτοί που η μοίρα τούς πήρε πριν φτάσουν στο σημείο αυτό της ζωής τους.

Η ενότητα αυτή είναι η πιο σύντομη όλης της Έκθεσης. Σύντομη, όπως η ζωή των παριστανομένων. Δύο επιτύμβιες στήλες, μια αρχαϊκή ενός νέου από το Ακραίφνιο της Βοιωτίας και μια κλασική μιας νέας από την Καλλικράτεια Χαλκιδικής, συνομιλούν εδώ σε μια μοναδική συνύπαρξη.

Η παλαιότερη χρονολογικά, σήμερα στο Μουσείο της Θήβας, έχει ανθεμωτή επίστεψη και ανάγλυφη παράσταση νέου με τις αρχαϊκές αναλογίες του σώματος. Είναι γυμνός, καλλίκομος – όπως θα τον έλεγε ο Όμηρος ή ο Ησίοδος– κρατά στο αριστερό του χέρι ένα βαρβάτο κοκκόρι με λειρί – σύνηθες ερωτικό δώρο, σύμβολο της αρρενωπότητας – το σώμα του οποίου κι η φουντωτή ουρά του ενσωματώνονται αρμονικά στην ανάγλυφη επιφάνεια καλύπτοντας την ηβική χώρα του νέου. Με το δεξί του υπερυψωμένο χέρι μυρίζει ένα μπουμπούκι άνθους. Στο κάτω αριστερό μέρος της στήλης η επιγραφή που τον συνοδεύει αναφέρει τρία ονόματα: το όνομα του νέου Μνησίθειος/Μνασίθεος, το όνομα αυτού που έστησε τη στήλη (Πύριχος) καθώς και του καλλιτέχνη που την κατασκεύασε (Φίλουργος/Φίλεργος). Στην επιγραφή υπάρχουν και τα στοιχεία της ταυτότητας του μνήματος: ἐπ’ ὁδός, στημένο δηλαδή στον δρόμο για να το βλέπουν όλοι και φυσικά να το θαυμάζουν καθώς είναι μνήμα καλόν, δηλαδή το καλόν του εικονιζομένου: άνθος πριν ανοίξει, όπως ο κάλυκας του άνθους που μυρίζει ο Μνασίθεος.

Στην αετωματική στήλη της Νέας Καλλικράτειας Χαλκιδικής, σήμερα στο Μουσείο Θεσσαλονίκης, εικονίζεται δεξιόστροφη, αντικρυστή, μια νεαρή κόρη. Σκαλισμένη σε παριανό μάρμαρο –που ταιριάζει στο χρώμα της σάρκας των θεών, γλυκό, φωτεινό, υποκίτρινο– η νεαρή κόρη φορά δωρικό πέπλο ανοιχτό στο πλάι, τα άκρα του οποίου πιάνει με περισσή χάρη. Στο αριστερό χέρι κρατά περιστέρι από τα φτερά του. Λυγίζει τον αυχένα με ευγένεια και θλιμμένη χάρη κοιτάζοντας προς το αιχμαλωτισμένο στο χέρι της πουλί. Μαλλιά κυματιστά, ομορφοπλεγμένα καλύπτουν το κεφάλι επιστέφοντας το πρόσωπο με τα ευγενικά, λεπτά χαρακτηριστικά, τη θλιμμένη ματιά, τα μισάνοιχτα χείλη που λες ότι κάτι ψιθυρίζουν μυστικά, και τα ωραία μάγουλα, καλλιπάρηος όπως θα έλεγαν οι επικοί και λυρικοί ποιητές. Εδώ, δεν υπάρχει επίγραμμα ή επιγραφή να συνοδεύει την κόρη στο διάβα της προς τους λειμώνες του Άδου.

Και οι δύο μορφές, το νεαρό κορίτσι και το αγόρι, που αποτυπώθηκαν ανεξίτηλα πάνω στην πέτρα ως σημάδι της ομορφιάς και της ήβης, έφυγαν νωρίς από τη ζωή. Η ομορφιά, το άνθος της νιότης που για το αγόρι παραπέμπει στο σύμβολο της ευγονίας, της ερωτικής διάθεσης, τον αλέκτορα, και για το κορίτσι η ομορφιά της αθωότητας στην παράσταση του μικρού περιστεριού που αιχμαλωτίσθηκε στα χέρια του, όπως κι η ίδια στα δίχτυα του Άδου, είναι αναμφίβολα στοιχεία αυτού που θα ονόμαζε κανείς ωραίον, δηλαδή δύο νέων που βρίσκονται ομήλικα στο άνθος τους λίγο πριν αυτό ανοίξει, στην ώρα του· όμως το νήμα τους, που έγνεσε η Κλωθώ και κλήρωσε η Λάχεσις, η Άτροπος το έκοψε αναπότρεπτα πριν ανθίσει. Αυτοί οι δύο νέοι ωραίοι έφυγαν άωροι.

Άποψη της Έκθεσης

Άποψη της Έκθεσης

Φωτό. Πάρις Ταβιτιάν © Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης
Μαρμάρινη ανθεμωτή επιτύμβια στήλη με ανάγλυφη παράσταση νέου που κρατά πετεινό με το αριστερό χέρι, ενώ με το δεξί μυρίζει άνθος.
1

Μαρμάρινη ανθεμωτή επιτύμβια στήλη με ανάγλυφη παράσταση νέου που κρατά πετεινό με το αριστερό χέρι, ενώ με το δεξί μυρίζει άνθος.

Από το αρχαϊκό νεκροταφείο του Ακραιφνίου.510 π.Χ.
Αρχαιολογικό Μουσείο Θηβών ΜΘ 28200.
© ΥΠΠΟΑ/Εφορεία Αρχαιοτήτων Βοιωτίας/ΟΔΑΠ.
Φωτογραφία: Σωκράτης Μαυρομμάτης
Μαρμάρινη ανθεμωτή επιτύμβια στήλη με ανάγλυφη παράσταση νέου που κρατά πετεινό με το αριστερό χέρι, ενώ με το δεξί μυρίζει άνθος. (λεπτομέρεια)
2

Μαρμάρινη ανθεμωτή επιτύμβια στήλη με ανάγλυφη παράσταση νέου που κρατά πετεινό με το αριστερό χέρι, ενώ με το δεξί μυρίζει άνθος. (λεπτομέρεια)

Από το αρχαϊκό νεκροταφείο του Ακραιφνίου.510 π.Χ.
Αρχαιολογικό Μουσείο Θηβών ΜΘ 28200.
© ΥΠΠΟΑ/Εφορεία Αρχαιοτήτων Βοιωτίας/ΟΔΑΠ.
Φωτογραφία: Σωκράτης Μαυρομμάτης
Μαρμάρινη ταφική στήλη με ανάγλυφη παράσταση κοριτσιού ενδεδυμένου με πέπλο. Χαμηλώνει το κεφάλι και με θλιμμένη έκφραση κοιτάζει το περιστέρι που κρατά από τα φτερά στο αριστερό της χέρι.
3

Μαρμάρινη ταφική στήλη με ανάγλυφη παράσταση κοριτσιού ενδεδυμένου με πέπλο. Χαμηλώνει το κεφάλι και με θλιμμένη έκφραση κοιτάζει το περιστέρι που κρατά από τα φτερά στο αριστερό της χέρι.

Από τη Νέα Καλλικράτεια Χαλκιδικής. 440 π.Χ.
Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης ΜΘ 6876.
© ΥΠΠΟΑ/Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης/ΟΔΑΠ.
error: Content is copyrighted